Hoe teken je snel de juiste verhoudingen?

De juiste verhoudingen vinden als je gaat portret tekenen met hulplijnen en schaduwen

Wanneer je een portret gaat tekenen komt er een berg info op je af. Teveel om ineens de verhoudingen goed te tekenen.  De oplossing is: vereenvoudigen.

Toen ik aan het tekenen van portretten begon was de eerste vraag die ik mijzelf stelde: wat is nu de oorzaak dat verhoudingen vinden zo lastig is en wat kun je er aan doen?

Er zijn 2 dingen die je kunt doen:

  • Beter onthouden
  • Vereenvoudigen

Voor vereenvoudigen is dit de basis: teken een cirkel uit de losse hand. Lukt niet zo mooi, toch? Teken nu een vierkant en dan de cirkel erin. Veel beter.  

Met portret tekenen doe je dat ook: door te beginnen met rechte hulplijnen en daarna in kleine stapjes met hulp van de schaduwen op een gezicht de portrettekening op te bouwen.

Beter onthouden lukt je door wat je wilt onthouden op te breken in stukjes. Net zoals dat met nummers werkt.

450987655933 is lastig. Maar 4509-8765-5933 wordt al een stuk makkelijker. Zo doe je dat met een portrettekening ook. Met de hulp van de schaduwen op een gezicht.

In dit artikel zie je hoe je vereenvoudigt met rechte lijnen en makkelijk onthoudt met schaduwen

Waardoor je sneller de goede verhoudingen in een portrettekening te pakken hebt.

De Inhoud:

  • Manier 1 vereenvoudigen
  • Manier 2 Met schaduwen
  • Conclusie

Manier 1 : vereenvoudigen

Door een vierkant om het hoofd te tekenen heb je houvast. Het wordt zo makkelijker met de rechte lijnen als referentie om de kromme lijnen van het gezicht te tekenen.

Bij de pijlen had ik al aangegeven op deze schets waar de schaduwlijnen tussen de ogen en vanaf de neus lopen.

Nu zie je hier dat ik het kruis in het midden op de lijn die de ogen vormen heb afgestemd. Dat is voorkeur omdat ik zelf altijd met de ogen begin.

Maar je kunt dat kruis op allerlei manieren plaatsen en mocht je het handig vinden natuurlijk ook nog lijnen toevoegen.

opzet met vierkant van een portrettekening
Met hulplijnen wordt het een stuk makkelijker, zeker als je pas begint. En uiteindelijk wordt jouw portrettekening er niet minder van.

Voor een workshop maakte ik de tekeningen die je hierna ziet om de opbouw van het gezicht te laten zien met deze hulplijnen.

rechte lijnen in een portrettekening
Rechte lijnen in je eerste opzet maken het makkelijker om de juiste verhoudingen te vinden.

hulplijnen in een portrettekening
De hulplijnen zijn heel licht, vandaar de oranje bolletjes.

Je kunt al die hulplijnen ook eerst op de foto tekenen. Even inscannen en een print maken zodat jouw origineel behouden blijft.

Te sterke rondingen tekenen

te sterke rondingen in een portrettekening
We hebben moeite met rondingen tekenen, al snel te veel of te weinig

Een voorbeeld:

ons brein heeft moeite met ronde vormen om deze precies zo weer te geven als ze zijn.

Vaak worden ze overdreven ( te sterk weergegeven) en dan lijkt een gezicht opeens ouder.

Met een rechte lijn ernaast kun je dit voorkomen.

Manier 2 : schaduwen

Je trekt een rechte lijn over je papier al naar gelang de houding van het hoofd en daarop begin je met de ogen. Uiteindelijk bouw je het hele gezicht op vanuit de schaduwvlakjes waarmee het gezicht is opgebouwd.

Ogen zijn ten opzichte van het geheel klein. Door steeds een klein onderdeel van het gezicht te pakken gaat het makkelijker dan ineens het grote geheel op papier te willen krijgen.

schaduwen in een portret vanaf de foto
De schaduwen op een gezicht kun je ook als referentie gebruiken om in te schatten hoe groot de afstand is tussen 2 delen.

Bij de pijlen zie je de schaduwvlakken die je gebruikt om de afstand tussen de ogen te bepalen. Overigens, wist je wellicht al, de afstand tussen de ogen in een gezicht is 1 oog.

Het is niet zo dat je maar steeds één manier gebruikt om de verhoudingen te vinden. Het is vaak toch een combinatie van referentiestrepen, schaduwen vergelijken en meten op het oog of op papier.

ogen aan het begin van een portrettekening
Ogen bepalen voor een groot deel de gelijkenis van een portrettekening. Bovendien zijn ze kwetsbaar voor vergissingen. Een zwarte vlek op een plek die echt wit moet blijven is zo gemaakt. Dit zijn de redenen waarom ik ogen al helemaal aan het begin van een portret zover mogelijk uitwerk.

De ogen werk ik eerst zover mogelijk af. Dat heeft als voordeel dat wanneer ik de ogen niet geweldig vind niet een paar dagen tekenwerk in de prullenbak gooi.

Als je de ogen hebt kun je doorgaan met de rest. Ik maakte een voorbeeld afbeelding met alle schaduwvlakken erin zodat je een idee hebt hoe je dat zelf kunt doen.

schaduwen en hulplijnen in een portrettekening aangeven
Hier zijn alle schaduwlijnen op het gezicht als voorbeeld nog een keer getekend.

Op de originele foto vond ik 8 schaduwplekken die je gebruikt als referentie.

Op de afbeelding hierna zie je hoe dat eruit zag op de foto met de nummers bij de pijlen.

portrettekening opbouwen met schaduwen
Als je schaduwen gebruikt verklein je de afstanden die je op het oog meet. daarmee schat je nauwkeurig in dan wanneer je bijvoorbeeld ineens de breedte van een gezicht probeert te schatten
Maar waarom vertel je niks over de verhoudingen van een gezicht?

a) het internet staat er vol mee en b) je hebt er niet zoveel aan. Het punt is dat al die verhoudingsregels globaal zijn. Laten we maar zeggen, het gemiddelde gezicht. Maar ieder gezicht is toch uniek.

Daarnaast, al ken jij die verhoudingen allemaal, zodra het perspectief veranderd ben je weer de klos. Komt het toch weer aan op kijken. Daarom kies ik liever voor manieren die ‘het kijken’ helpen en niet zozeer voor ‘meten’.

Mocht je toch willen meten dan is er wel een hulpmiddel: de scale divider. Echter ik weet nu uit ervaring dat meten ook rare dingen kan doen met een portrettekening.

een scale divider

Ze zeggen: meten is weten maar dat geldt enkel voor de wetenschap vrees ik. In de kunst spelen ook ander dingen een rol. Als je het niet gelooft: probeer maar eens het volgende uit:

trek een keer een foto over en teken vanaf die lijnentekening het portret. Je zou denken dat je zo altijd goed zit en het portret ook echt lijkt. Toch is dit meestal niet zo.

Waarom is het tekenen van verhoudingen zo lastig?

In het kort is dit het: je vult dat wat je ziet aan met dat wat je denkt te zien.  Op internet kwam ik een prachtige stukje tegen dat precies de kern vertelt.

Volgens promovenda Maartje de Jong van de Universiteit te Utrecht krijg je nooit een objectief beeld van de werkelijkheid te zien.

Ze kwam tot deze stelling door metingen via elektrodes binnen in de schedel van mensen. In sensorische hersengebieden wordt nieuwe informatie van je ogen niet alleen verwerkt maar ook gecombineerd met wat je al weet.

“Tijdens dit proces is er veel rivaliteit tussen hersencellen. Welke cellen winnen, hangt af van wat je ogen registreren, maar ook van informatie die al in je brein zit. Die combinatie bepaalt uiteindelijk jouw perceptie”, aldus De Jong.

Conclusie

Samengevat  als antwoord op: hoe begin en waarmee begin je een portrettekening: je start met de ogen en door het gezicht als het ware te verdelen en vele licht en schaduw vlakken bouw je het op. Die verdeling in kleine vlakken maken het makkelijker om steeds de juiste verhoudingen in het getekende gezicht terug te vinden.

Of je zet het hele gezicht op met rechte lijnen. Als het ware hulplijnen waarnaast je makkelijker de rondingen van het gezicht kunt tekenen.

Vier tips

  1. Neem een zo groot mogelijk vel papier, je trekt de haren uit je hoofd als je portret uiteindelijk er net niet helemaal op kan….na al je werk……..
  2. Bereid je voor op mislukkingen en vooral op …….kritiek. Over geen enkel ander soort schilderij is zoveel te zeggen dan over een gezicht. Lijkt het wel of niet? Heb ik daar echt een pukkel, mijn lippen lijken wel bol en noem maar op. Kritiek kan je wel helpen, zelfs van mensen die er geen verstand van hebben.
  3. Vereenvoudigen en onthouden kun je ook oefenen met tekenen. En als je dat handig aanpakt heb je het snel onder de knie.
  4. Teken 1 op 1. Neem een foto die net zo groot is als je tekent. Nog makkelijker: teken van een scherm af: stel je in op de afmeting die jij wilt. Het voordeel van 1 op 1 tekenen is dat je zo niet met 2 dingen tegelijk bezig bent: 1) de verhoudingen goed krijgen en 2) verkleinen of vergroten om het geheel passend te maken op jouw papier.

Veel succes met tekenen en groeten uit Helmond,

boek realistische tekentechnieken door Paul Bakker
Het is met tekenen net als met een goed recept.

Het gaat er niet om dat je weet wat erin gaat. Wat je met die ingrediënten doet, dat telt.

 

Paul

Mijn naam is Paul Bakker. Ik leer je portret tekenen met door de eeuwen bewezen technieken die ik combineer met materialen van deze tijd. Als gum en watten. Ik houd ervan dat je kunt zien wat het is en maak onderwerpen speciaal door belichting en compositie. En dat is wat je leert op deze website.

WIL JE MEER LEZEN? HET PUNT IS PORTRET TEKENEN LEG JE NIET 1,2,3 UIT...