Ogen voor portrettekeningen

Je hebt niks aan super realistische ogen voor een portret.

Ogen in een portrettekening zijn niet even makkelijk. Alleen al omdat ze vaak zo klein zijn. Meet maar na op jouw eigen tekeningen, gemiddeld genomen 3 tot 4 cm lang en dan heb je het wel gehad.

Logisch, groter betekent al snel een vierkante meter portrettekening. Je ziet het zo vaak op internet, super realistische ogen met potlood. Check dan even op welk formaat ze zijn getekend…….

Super realistische ogen leren tekenen is leuk maar voor een portrettekening tijdverspilling.

voor cursus pagina achtergrond

In dit artikel leer je realistisch ogen tekenen die je in een portret gebruikt. Wat toch een wereld van verschil is met de video’s op Youtube. De kernvraag is: ‘Hoe teken je op zo’n kleine ruimte ogen met alle details die je ziet?

De inhoud:

  • Niet alles tekenen
  • – Wit is realisme
  • – Ruimte voor eigen invulling
  • – Houd toonwaarden simpel
  • Korte tutorial in stappen
  • De uitstraling van ogen
  • – Wat je doet met schaduwen
  • – Lijnen gebogen of hoekig
  • – Conclusie

Niet alles tekenen

Het formaat dicteert wat je wel en niet tekent. Maar als de ruimte om te tekenen te klein is kun je iets wel suggereren. ‘Ehh? Het lijkt of het er wel is maar je tekent het niet?’ Precies!

Neem de wenkbrauwen. Kun je elk haartje tekenen? Een meter bij een meter portret: ja. Maar je hebt een microscoop nodig als je op 30 x 40 cm tekent. En…dan lijkt het nog veel minder echt.

Wat je doet is:

je tekent de schaduwvlakken en hier en daar een losse haar. Die hier en daar maken juist dat het net echt lijkt.

Kijk maar op een foto: zie je werkelijk elk haartje?

Wit is realisme

Het wit van het papier wordt meestal onderschat of slecht gebruikt. Terwijl het dé manier is om met minder tekenen ogen heel realistisch te laten lijken.

oog invullen met houtskool
je ziet dat ik al van tevoren aangeef wat wit moet blijven
oog met huidtinten
Kleine details maken het echt. zoals de randen met lichtreflecties om het oog.

De reflecties in de ogen maken of breken realisme. Ik maak ze meestal net iets groter dan je ze op de referentie foto ziet. Omdat we een foto nu eenmaal anders bekijken dan een tekening. Het lijkt onlogisch maar de manier waarop we een foto bekijken, en die haast automatisch als echt ervaren, gaat niet op voor een tekening.

Wat ik ook ontdekte is dat wanneer je meer licht in en rond de ogen tekent het eerder echt lijkt dan wanneer je precies de foto natekent. Natuurlijk heeft dat ook met stijl te maken. De manier waarop je tekent. Maar als mensen naar een portrettekening kijken zien ze als eerste (onbewust) de ogen.

origineel en tekening
Als ik ogen teken zoek ik naar de gelijkenis, niet naar een exacte kopie. Zo krijgt degene die het portret bekijkt ruimte voor eigen invulling. Mensen ervaren meer contrast ook eerder als echt.

Ruimte voor eigen invulling

Wanneer 10 mensen een boom tekenen: krijg je dan 10 dezelfde bomen? Zo kun je dat ook met ogen tekenen. Die delen die je weglaat vullen mensen onbewust en automatisch aan.

Omdat hoe een oog eruit moet zien vast geprogrammeerd staat in ieders geheugen. De globale overeenkomsten zijn voor ieder gelijk, maar de invulling van details zijn juist persoonlijk.

Hoe dit werkt kun je testen door een oog te tekenen zonder de lichtreflecties. En een ander er naast te leggen met reflecties. Vraag dan welke ze het mooiste vinden.

Houd toonwaarden simpel

Ook in ogen zitten veel toonwaarden. Ga je ze allemaal tekenen krijg je een onnatuurlijke indruk. Ik zet ze om naar 3: Zwart, grijs en wit. Dat is het.

Daar stem ik mijn materiaal ook op af: houtskool voor zwart, 3B voor grijs en het papier zelf voor wit. Alle andere eventueel nodige toonwaarden, zoals het oogwit, maak ik met een doezelaar.

Heel kort is mijn werkwijze:

  • De opzet met een b potlood
  • Van tevoren aangeven wat wit moet blijven
  • Alles wat zwart wordt met houtskool tekenen
  • De rest invullen met 3B potlood en de wimpers die niet in de schaduwen vallen met 3B
Korte tutorial in stappen
stap 1 ogen tekenen
De opzet met een B potlood, je ziet bij de pijlen dat ik gelijk aangeef wat wit moet blijven.
stap 2 ogen tekenen
3) en 4) is houtskool gemend met 3B potlood
stap 3 oog tekenen
Fijne lijntjes maken het echter
stap 4 ogen tekenen
Bij wimpers heb je te maken met perspectief. Ik teken ze het best in één keer door aan het begin harder op het potlood te drukken dan aan het einde van de wimper
stap 5 oog tekenen met potlood
Soms laat ik een lijn wit open omdat wanneer je het portret als geheel bekijkt, zeker op een afstandje, je een natuurlijke indruk van de vorm krijgt. Zonder dat je dikke lijnen hoeft te tekenen. In het echt zijn er geen lijnen, alleen overgangen tussen toonwaarden. wil je een vorm benadrukken dan los je dat zo op.
stap 6 ogen tekenen
Net als ogen reflecteert huid ook.
stap 7 oog tekenen met potlood
Dat gebruik ik wel vaak, gum om te doezelen. Het voordeel van gum is dat het grafiet meesleept. Waardoor je makkelijker natuurlijke overgangen krijgt als met een doezelaar.
stap 8 realistische ogen tekenen met potlood
Het verschil tussen niet en wel gedoezeld met gum.
stap 9 oog tekenen met grafietpotlood
Dit oog tekende ik in 2013. ik gebruikte deze studie om te ontdekken wat nu een oog ‘net echt’ laat lijken. Vandaar dat het ook een stuk groter is getekend dan die je voor een gemiddeld portret gebruikt.

De uitstraling van ogen

Ah, het gebied van de echte kunst. Gevoel in een tekening leggen. Vaag. Jazeker. Of niet? Wil je weten hoe jij gevoel legt in een tekening? Teken iemand van wie je houdt en teken daarna iemand aan wie je een hekel hebt. 10 tegen 1 dat je verschil ziet.

Wat maakt emotie in een beeld? Als je over een portret, een gezicht praat, ja, de uitdrukking. Maar hoe krijg je dat voor elkaar in enkel de ogen? Kun je ogen uitdrukking geven? En dat op zo’n klein oppervlak als 3 tot 4 cm?

Om dat te leren is vraag 1: wat maakt emotie en sfeer in een beeld? Het antwoord: licht! Daarom is de vorige paragraaf zo belangrijk: contrast.

Het overbekende voorbeeld is de zonsondergang. Overdag ziet er heel anders uit.

En ja, je hebt hier nog het voordeel van kleur. ( het verschil tussen warme en koude kleuren)

Maar in zwart wit heb je alleen toonwaarden. Dan blijft alleen de mate van contrast over als middel om iets te benadrukken

Hoewel op zich geen bijzondere foto ( Ik maakte hem in 1985 aan het strand in Camperduin) was deze voor mij de aanzet naar de fotovakschool. Hoe je met licht een beeld laat zien, sfeer maakt of zelfs een verhaal vertelt maakte mij fotograaf en tekenaar.
Je ziet op hoeveel plaatsen het wit van het papier doorschijnt. Met wit maak je licht. Omdat in een portret de ogen compositie element nummer 1 zijn zorg ik wel voor een aantal details. Wat je bijvoorbeeld bij de wimpers ziet. De rest is een zacht potlood, meestal 3B, waarbij aanvullende toonwaarden zijn gemaakt met een doezelaar. Zoals het oogwit. (deze afbeelding is op ware grootte)

Wat je doet met schaduwen

Sfeer en emotie met toonwaarden is goed opletten wat je met de schaduwen doet. Hieronder 2 experimenten die ik maakte uit 2013

Soms vallen ogen weg in de schaduwen. Maar als je dat te letterlijk tekent mis je een deel van dé blikvanger in een portrettekening. Ik zocht hier naar een middenweg, wel schaduw maar iets meer nadruk op het oog.
Dit was een van de eerste waarbij ik zocht naar wat je met houtskool kunt in een oog. Je ziet hier dat de wimpers eigenlijk te grof zijn. Teveel houtskool gebruikt.

Lijnen gebogen of hoekig

En er is nog eentje: lijnen. Hoekige lijnen of ronde lijnen maken een wereld van verschil.

Conclusie

De meeste ‘hoe teken ik een oog tutorials’ op internet geven veel teveel details waardoor je er niks aan hebt als je een oog voor een portret tekent.

  • Die ogen tekenen tutorials op Youtube en internet zijn meestal getekend op een groot formaat, waardoor je meer detail kwijt kunt. Maar dat zou al snel een vierkante meter portret worden.
  • Sfeer en gemoedstoestand bepalen doe je met licht. Daar stem je ook het materiaal wat je gebruikt op af.
  • Wat je wel en niet tekent is een keus die moet vanwege het kleine oppervlak. Maar je hoeft iets niet echt te tekenen om het er te laten zijn……..je kunt het ook suggereren. Net als je aan het begin leest met wenkbrauwen.
  • Nog een manier om fijne (kleine) details te tekenen is: ze helemaal niet tekenen….zie de foto
details-van-een-oog-tekenen
Dit is het oog wat je helemaal klaar zag in de paragraaf: ‘Wit is realisme.’ Die kleine details (bij de pijlen) maakte ik door eerst met een 4H potlood groefjes in het papier te maken. Waar groeven zijn komt geen wit. Lukt alleen bij voldoende dik papier 160 grams, 360 grams. De toonwaarde van de groeven kun je ook nog kiezen. Gum je de 4H lijntjes weg, dan houd je wit over. Vallen ze meer op.
geschreven paul
boek realistische tekentechnieken door Paul Bakker
Met portret tekenen is het net als met een recept.

Weten wat erin moet maakt nog geen geweldig gerecht. Wat telt is wat je met die ingrediënten doet.

In dit boek tekentechnieken waarmee je leert wat werkt. En wat niet.

Paul

Mijn naam is Paul Bakker. Ik leer je portret tekenen met door de eeuwen bewezen technieken die ik combineer met materialen van deze tijd. Als gum en watten. Ik houd ervan dat je kunt zien wat het is en maak onderwerpen speciaal door belichting en compositie. En dat is wat je leert op deze website.

WIL JE MEER LEZEN? HET PUNT IS PORTRET TEKENEN LEG JE NIET 1,2,3 UIT...