Doezelaars - Portret tekenen leren

DOEZELAARS: WAT ZIJN HET EN HOE GEBRUIK JE ZE?

Een doezelaar is een hulpmiddel van opgerold papier waarmee je schaduwen getekend met potlood vloeiend in elkaar laat overlopen.

Op die manier heb je naast de toonwaarde van je potlood minimaal nog eens 3 extra toonwaarden.

Door te doezelen krijg je dat realistische foto effect van huid op je tekeningen. Wat je op de afbeeldingen van 2 tekeningen van mij ziet.

Fotorealistisch oog met doezelaar
Dit krijg je zonder doezelen niet voor elkaar
de effecten van doezelen
Bij de pijlen de effecten van doezelen. Bij dit portret met grafietpoeder en watten over de getekende laag heen.
nimble_asset_welke-potloden-heb-je-nodig

Hoe ziet een doezelaar er uit?

Een doezelaar is opgerold papier. Met een tekenpunt.

Doordat je de punt van het papier als je ware doopt in het grafiet ( door het over je getekende laag heen te halen) krijg je het doezeleffect.

Wat kun je met een doezelaar?

Met een doezelaar maak je de scherpe lijnen die ontstaan tussen de getekende lagen vager. Shading in het Engels. Door te vervagen lijkt zo’n getekende laag eerder op realistische huid.

Je hebt nog meer materialen waarmee je kunt doezelen maar dat kun je niet vergelijken met een doezelaar. (denk aan kwasten, watten. Vind je op de pagina benodigdheden)

Waarom grafietpotlood en doezelaars combineren

Het nadeel en voordeel van grafiet of houtskool: ze vlekken.  Potloden geven een strakkere lijn dan de 3b houtskool potloden. Maar doezelen gaat met allebei en als je ze combineert wordt het helemaal geweldig.

potlood en houtskool vergelijking

Misschien probeerde je ook al eens met je vingers. Of met een wattenstaafje. Beiden werken wel maar niet geweldig. Met je vingers heeft als nadeel dat je lastiger kunt gummen op die plekken en een wattenstaafje doezelt zo weinig dat het lijkt of er maar weinig veranderd.

Een doezelaar verspreid het grafiet

Een doezelaar verspreid het grafiet van je potlood uit over het papier. In tegenstelling tot gum: dat neemt het pigment van het papier weg. (Met plakjes gum kun je ook fantastisch vervagen maar dat is een andere techniek)

doezelen en het wit van het papier

Het oog op deze afbeelding zou je nooit zo kunnen teken met potlood alleen. Bij de pijlen zie je de nadruk nog eens van het wit van het papier. Hierna zie je nog een het verschil: voor en na het doezelen.

vergelijking voor doezelen
vergelijking na doezelen

Wanneer gebruik je een doezelaar?

Wanneer je met een doezelaar over de getekende potlood laag gaat lijkt al heel snel op huid. Zonder al teveel moeite.

Je krijgt in de overgangen zo dat vervagende, dat het naadloos in elkaar overloopt. Wat de toonwaarden ( de schaduwen) op een gezicht die foto like look geeft.

deel van gezicht met oog eind

Waar hangt het resultaat vanaf

Doezelen doe je door met de doezelaar over de getekende laag te gaan. Het eerste waar je op onderuit gaat in het begin is dat je te hard drukt. Je tekent de mooiste portrettekeningen in lagen. Dat betekent dat je elke laag doezelt. Of je die foto like look krijgt hangt af van deze 4:

  • hoe hard je drukt
  • vanuit welke richting je doezelt
  • dat het wit van het papier een rol blijft spelen
  • en dat de schaduwen naadloos in elkaar overlopen

Moet je dan altijd een doezelaar gebruiken?

Nee.  Het hangt af van: A) wat voor papier – Op heel glad papier verspreid het minder makkelijk. Waardoor je eerder de strepen van jouw potlood blijft zien. B) Hoe groot je tekent –  een achtergrond met een doezelaar invullen….dan kun je het best tissue nemen. Een doezelaar heeft maar een kleine punt, dus dat schiet niet op als je bijvoorbeeld op 50×70 cm tekent.

voor het doezelen van de tekening
Dit is een tekening van 3 januari 2014, een mooi voorbeeld van één van mijn eerste pogingen met doezelen. Hier had ik met potlood de schaduwen nog te dik getekend en ook niet in lagen opgebouwd

met doezelaar gemaakte schaduwen
Maar ondanks die 2 fouten is het effect toch al goed te zien. Doezelen maakt de potlood laag zachter waardoor het het eerder als net echt uitziet.

Hoe hard je drukt met de doezelaar

Vergelijk deze 2 oefeningen maar met elkaar:

voorbeeld doezelen dicht gesmeerd
doezelen is ook voorkomen dat je het dicht smeert

Hoe harder je drukt hoe meer je de boel dicht smeert (A) en dan gaat een andere voorwaarde voor realisme verloren: het wit van het papier. Op de andere zie je het grote verschil, hoe het wit van het papier nog steeds door de grafietlaag heen komt.

Bovendien ontstond er nog een ander probleem als je bij A) ziet. Die donkere plekken.

De richting van waaruit je doezelt

Die donkere plekken zijn de aanzet. Het punt waar je begin met doezelen. Wanneer er nog teveel grafiet aan de doezelaar of tissue zit krijg je bij de eerste aanzet, het punt waar je begint, al gauw een iets donkerder plek.

De oplossing is dat je of aanwent om enkel van donker naar licht te doezelen of voor de eerste aanzet je de tissue of doezelaar heel licht over een stukje papier haalt.

Papier ‘tanden’

En voor alles wat je doet geldt dat je niet hard op jouw papier drukt. Ook omdat je daarmee de structuur, de ‘tanden’ van het papier vernielt. Wanneer je papier onder een microscoop legt zie je dat het oppervlak niet glad is. Wat voor papier ik gebruik zie je op de pagina benodigdheden.

papier onder de microscoop

Gebruik een tussenstap van het donkerste naar het lichtste

Doezelen wil ook niet zeggen dat je als vanzelf van donker naar licht gaat. Makkelijker is om er een tussenstap in te zetten. Op het voorbeeld  zie je bij 1) houtskool waarnaast ik bij 2) met 4b potlood een lichtere tint tekende. Pas daarna doezelde ik de lagen zodat ze allen in elkaar overliepen.

doezelen in stappen voorbeeld uit deel van portrettekening

Een punt is nog hoe je de lagen aanbrengt die je gaat doezelen. Ik geef de voorkeur aan kleine cirkels, meer cirkelvormige beweging zodat er altijd wit van het papier over blijft. En dat maakt het al snel levensecht.

Hoe maak je een doezelaar schoon?

In mijn geval: niet. Wat ik wel doe is hem voor het gebruik even over een stuk papier halen. Dan zie je vanzelf hoeveel er nog aan zit en of dat wel of niet veel invloed zal hebben.

Hoe slijp je een doezelaar?

Ook niet, het is opgerold papier. Als ze zodanig op zijn, wat ovrigens, bij mij dan zeker 3 jaar duurt, gooi ik ze weg en koop nieuwe.

De punten slijten zo weinig. Ik druk vrijwel niet op de doezelaar als ik ze gebruikt, ik gebruik vaak de zijkant van de punt en als ik een klein detail wil doezelen pak ik de dunste maat die ik heb.

Conclusie

Doezelen kent wel een paar valkuilen:

  • je kunt teveel doezelen waardoor je alles dicht smeert
  • onverwachte vlekken op plekken die je niet wilt
  • de verkeerde soort doezelaar voor wat je wilt
grafiet-poeder-over-gum
experiment met doezelen, je ziet het gezicht veel te vlekkerig. Door te hard drukken op de doezelaar
experiment met gum
doezelen kun je ook met andere materialen als gum waar ik hier mee experimenteerde. Schreef daar een heel artikel over: snijd je gum in plakken

Maar als je tekent in lagen met potloden waarbij je iedere laag doezelt krijg je die foto like look uiteindelijk voor elkaar. Belangrijk is dat je niet hard drukt op je doezelaar. Vaak is het al genoeg door alleen het gewicht van de doezelaar op je papier te laten rusten. Dan krijg je het effect dat ontstaat doordat a) de schaduwen naadloos in elkaar overlopen en b) het wit van het papier er nog steeds doorheen schemert.

geschreven paul

Tekenen met gum

Snijd je gum in plakken Je hebt vast wel eens iets uitgegumd. En daarmee naast dit voordeel om foute lijnen weg te halen ook de nadelen …
Lees meer
uitgelichte afbeelding oog tekenen

Ogen voor portrettekeningen

Je hebt niks aan super realistische ogen voor een portret. Ogen in een portrettekening zijn niet even makkelijk. Alleen al omdat ze vaak zo klein zijn. …
Lees meer
uitgelichte afbeelding houtskool tekenen

Tekenen met houtskool

HOE TEKEN JE MET HOUTSKOOL? Met houtskool tekenen doe je niet met staafjes maar het best met houtskool potloden. Die heb je in dark en …
Lees meer