Het mysterie van fotorealistisch tekenen

Wat is er dan zo moeilijk aan? Als je eerst nog niet de verhoudingen van een gezicht kon tekenen en nu wel is fotorealisme toch ook gewoon leren? Of is er meer? Voor antwoorden tekende ik 2 oefeningen in 2014 met als doel een antwoord op:

Hoe teken je een fotorealistisch portret

Fotorealisme wordt niet gemaakt door verhoudingen, lijnen of de vorm van iets. Wat ik leerde van de oefeningen uit 2014 waren 4 dingen:

  • Het verschil in hoe je een foto en een tekening ziet
  • Hoe groter hoe beter
  • Meer licht is meer fotorealisme
  • Geduld

Een tekening zie je anders als een foto

Kijk, een foto is een foto, dus echt. Echt omdat je ‘weet’ dat een foto echt is. En van een tekening of schilderij ‘weet’ je dat het niet echt is. Alleen zo kan lijken. O.k. in deze tijd met photoshop…maar je snapt wat ik bedoel.

Om dat ‘net echt’ gevoel te krijgen van een tekening en zeker met een portrettekening, kun je niet klakkeloos de foto kopiëren.

Zonder dat je weet hoe je effecten erin stopt die het juist zo realistisch laten lijken, zonder dat je iets weet van hoe ons brein die dingen ervaart.

Als je wilt ervaren hoe dat werkt: pak een portretfoto en teken eerst alleen de neus. Maak er een foto van en zet hem op de computer. Teken dan vanaf diezelfde foto weer de neus maar nu met één van de ogen erbij. Links of rechts, dat maakt niet uit.

Maak er weer een foto van en zet ze op de computer naast elkaar. Welke van de 2 ervaar je als ‘echter’?

Het zijn tenslotte allebei stukjes papier met enkel grafiet en houtskool-lijnen erop.

https://www.portrettekenenleren.nl/wp-content/uploads/2018/09/van-foto-naar-net-echt
Foto of echt

Hoe groter hoe beter

Nou ja, dat is logisch! Groter, meer detail. Kun je dan niet fotorealistisch tekenen op een kleiner formaat? Het klinkt wellicht gek maar voor fotorealisme heb je niet alle details nodig. Het kan wel en het wekt nog meer bewondering op. Omdat je minutieus elk haartje perfect kopieerde.

Maar…ik ga je iets geks laten zien:

allereerste-portretten1

Deze tekening is al heel oud en je ziet, zeker niet realistisch. Toch als je hem heel klein maakt ziet de tekening er veel realistischer uit. Dat komt omdat hersenen gewoonweg afmaken wat jij niet ziet. En dat afmaken gebeurd razendsnel, onbewust en met info uit vorige ervaringen met tekeningen.

Dat is ook waarom je niet alles hoeft te tekenen, zeker als je op een kleiner formaat werkt, maar wel net kunt laten lijken of je dit wel deed.

Het wit van het papier

Waarmee je licht en reflectie ‘tekent.’

Licht is leven zelf op papier. Dat zie je vooral terug in de reflecties in de ogen als je tekent. Daarmee zien jouw portrettekeningen er realistischer uit.

Portrettekeningen zijn meestal getekend in lagen. Het is de kunst ervoor te zorgen dat, waar geen schaduw is, het wit van het papier zichtbaar blijft tot in de laatste laag.

En het allerbelangrijkste: voorkomen is beter dan genezen. Een deel waar eenmaal grafiet op gekomen is krijg je niet meer zomaar wit. Daarom geef ik van tevoren aan wat echt wit moet blijven.

(Zon) licht geeft reflectie. Reflectie laten zien in schaduwen maakt jouw portrettekeningen realistisch

Voor mij is fotorealistisch tekenen streven naar de meest perfecte kopie van een foto. Punt. Het is geen kunst, het vertelt ook niks over hoe jij iemand ziet en doet ook niks met gevoel. Het is is zuiver een technisch ambacht. Zelf gebruik ik het als de situatie, dat waar de tekening of het portret voor wordt gemaakt, daar om vraagt.

Realistisch huid tekenen

Realistisch huid tekenen is rekening houden met reflectie. Portretten bouw je op in lagen. Als je tenminste de illusie van diepte wilt. Dat betekent dat op de een of andere manier altijd het wit van het papier een rol blijft spelen.

Dat doe je door de lagen, op de delen waar het licht opvalt, doorschijnend te maken. Een techniek die ik daarvoor gebruik is het tekenen van cirkeltjes.

Dat is monniken werk, zeker als het om grote oppervlakken gaat maar het voordeel is dat je prachtige verlopen van licht naar donker maakt. Wat je tekeningen net echt laat lijken

Haren in tegenlicht

Wat dacht je van haren in tegenlicht? Niet alleen op de huid valt zonlicht. Als je goed kijkt, zeker bij haren, zie je dit: hoe meer zonlicht erop hoe minder toonwaarden in dat vlak. Ja, dat lijkt een voordeel want dan hoef je minder te tekenen.

Wat je doet is eigenlijk de omgekeerde weg: je tekent niet alles wat je ziet maar juist net genoeg om het echt te laten lijken. Daarom teken ik bij haren waar de zon opvalt eerst enkel de omtrek en bepaal dan pas wat ik invul met licht grijze toonwaarden

portrettekening waar haren nog moeten
Rechts is klaar, links nog niet. Je ziet dat ik de haren bijna niet tekende maar meer lichtgrijze, ik noem het maar vlekken op de juiste plaatsen en natuurlijk de nodige losse haren. Met gum.

Ogen komen tot leven

Reflecties in ogen maken of breken realisme. Ik maak ze meestal net iets groter dan je ze op de referentie foto ziet. Omdat we een foto nu eenmaal anders bekijken dan een tekening als je al aan het begin las.

Wat ik ontdekte is dat wanneer je meer licht in en rond de ogen tekent het eerder echt lijkt dan wanneer je je precies aan de foto houd. Dat heeft vooral te maken met het kleine oppervlak waarop je ogen tekent in een portret.

Hoe en waar gebruik je het wit van het papier

Je geeft al in de lijnentekening aan het begin aan wat wit moet blijven. Ook weer ruimer dan ze uiteindelijk moeten worden. Ik begin met experiment 1 uit 2014: een deel van een portret.

lijnen tekening deel van portret
deel portrettekening klaar

Het doel was om echt realistische huid/schaduwen te tekenen waarbij het effect van licht niet verloren ging. Omdat deze tekening niet in lagen is opgebouwd kwam dat niet echt tot uiting. Of het slibt teveel dicht of/en de witte plekken zijn overheersend.

Plus de rimpels lagen er te dik op, leken teveel op strepen. Rimpels zijn meer groeven, onregelmatig met een lichte en schaduwkant.

Experiment nummer 2 begon ik ook met de ogen. Dat deed ik toen altijd maar dat was vooral omdat ik nog moeite had met de opbouw van het hele gezicht. En de verhoudingen vinden. Wanneer je dan de ogen als referentie hebt kun je van daaruit als het ware stukje voor stukje het gezicht opbouwen. Bij de pijlen ook hier plaatsen die wit moesten blijven.

Cirkeltjes tekenen

De schaduwen (huid) begon ik nu veel lichter. Met een stomp potlood maakte ik hele dunne cirkelvormige lagen. Daarmee blijft het wit van het papier een rol spelen, tot in de bovenste laag.

techniek-voor-fotorealistisch-tekenen
Cirkeltjes tekenen is wel monniken werk maar het effect is meer wit, is meer licht, wat weer meer realistisch lijkt.
Voor voldoende contrast begon ik met houtskool. Je ziet in de schets om de ogen heen de cirkeltjes voor de huid. De eerste laag
Bij a) en b) houtskool. Omdat ik het mengde met grafietpotlood speelde ik met licht en donker door of harder op het houtskool potlood te drukken. Of minder. Omdat ik leerde dat huid het meest echt lijkt als je het met de juiste richting mee tekent d) deed ik dat met houtskool ook

Bergen en dalen

Een beetje overdreven. Maar een gezicht is niet plat. En juist met het wit van het papier laat je dat zien. Door te spelen met de intensiteit van dat licht.

Dat kun je met fotografie, als je een portret uitlicht. Maar net zo makkelijk met een tekening. Voor de schaduwen op de huid betekent dat je die stuurt met de hoeveelheid lagen grafiet die je gebruikt. Meer lagen is donkerder dan minder. Waarbij je elke laag doezelt zodat je gelijkmatige overgangen tussen licht en donker krijgt.

details vanaf het eerste begin
Bij alle lagen probeerde ik zoveel mogelijk het wit van het papier te laten doorschijnen.
eerste-poging-tot-fotorealisme
Uit 2013 een van de eerste waarbij ik tekenen in lagen gebruikte. Om realistisch verloop van licht naar donker te krijgen.

Geduld

Natuurlijk kan iedereen leren fotorealistisch tekenen. En dat heeft niks te maken met wel of geen talent. Maar als met veel wat je wilt bereiken: ‘Wat heb je er echt voor over?’ En hoe je over het doel fotorealisme denkt.

Het punt is: het moet je gewoon niet uitmaken hoeveel tijd je er in stopt. En uit ervaring weet ik: lastig! Weet je wat het is? Hoe verder je komt, hoe meer je ziet wat het eindresultaat zal zijn…hoe sneller je het af wilt hebben. Althans, dat is wat mij vaak overkomt, maar ik hoor het van meer mensen.

De kunst is dan ook om niet tegen het einde aan te gaan racen. Sneller en sneller kan dan betekenen dat je uren eerder werk gaat afraffelen.

2014
portrettekening uit 2019
2019

Conclusie

Fotorealistisch tekenen is op zich een vaag iets. Afhankelijk van opinie, trend en persoonlijke voorkeuren. En daarmee is het toch meer kunst dan je eerst zou denken omdat fotorealisme eigenlijk zegt: een kopie net als een foto.

Toch kun je een aantal punten aanwijzen waarmee je meer (foto) realistisch gaat tekenen: licht tekenen (het wit van het papier) en shading (vervagen: de manier waarop je schaduwen in elkaar laat overlopen.) Door het tekenen van lagen.

Een handige manier die ik vaak gebruikte is de eerste laag met houtskool. Waarmee ik dan als het ware uitwaaierde naar het deel waar de overgang lag als je bij 1) ziet. Wanneer je daar later met 4B potlood overgaat krijg je (bijna) vanzelf een geleidelijke overgang.

Mijn ervaring met schaduwen is dat hoe minder je er tekent, hoe echter het lijkt. Daarbij gebruik ik ook graag de achtergrond als hulpmiddel waarmee je een portret meer de illusie van diepte geeft. Waardoor een portrettekening weer realistischer lijkt..

Veel succes met tekenen en groeten uit Helmond,

geschreven paul
7xverschil eboek

Portret tekenen is geen appeltje eitje

Omdat de meeste mensen achterstevoren beginnen.

Logisch, want je wilt het liefst ineens een portret dat lijkt. Maar dat is gelijk aan de Mount Everst willen beklimmen zonder weten hoe je touw en gereedschap gebruikt.

Ontdek hoe je stap voor stap realistisch leert portret tekenen waarmee je een ‘amateuristische’ look voorkomt.

Paul

Mijn naam is Paul Bakker .Ik gaf workshops en tekenles. (Dat hoofdstuk is nog even dicht. Maar online kun je ook live contact hebben.) Ik benader tekenen gewoon zoals het is. Tekenen doe je voor negentig procent met je hart, de rest is techniek. Dat is waarom niet iedereen leert tekenen. Tekenen is vooral ‘look’ , illusie en gevoel. Dat is vaag, weet ik wel, maar als ik zeg dat een tekening er amateuristisch uitziet weet je haast als vanzelf wat ik bedoel. Bij mij zie je hoe je dat voorkomt en de illusie van ‘Net Echt’ op papier krijgt.

Dit vind je misschien ook leuk...